Kısaca
- Kış aylarında hareketsizlik ve yüksek kalorili beslenme karaciğer yağlanması riskini artırabiliyor.
- Belirti vermeden ilerleyen bu durum bazı kişilerde iltihaplanma, hücre hasarı ve fibrozise yol açabiliyor.
- Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Uzm. Dr. Şule Namlı Koç, korunma önerilerini anlattı.
Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Uzm. Dr. Şule Namlı Koç, kış aylarında karaciğer sağlığını korumanın yollarını anlattı. Uzmana göre soğuk havada azalan hareket ve yüksek kalorili besinler karaciğer yağlanmasını kolaylaştırabiliyor.
Karaciğer yağlanması, karaciğer hücrelerinde normalden fazla yağ birikmesiyle ortaya çıkıyor. Metabolik işlev bozukluğuyla ilişkili yağlı karaciğer hastalığı (MASLD) adı verilen bu tablo, bazı kişilerde iltihaplanma ve hücre hasarıyla ilerleyebiliyor; bu daha ağır seyirli durum MASH olarak tanımlanıyor.
Soğuk hava tek başına yağlanmaya yol açmıyor. Ancak kışın yürüyüşlerin azalması, uzun süre hareketsiz kalınması ile tatlı ve hamur işlerinin sık tüketilmesi kilo artışını kolaylaştırabiliyor. Karın çevresindeki yağlanma, insülin direnci, tip 2 diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar önemli risk faktörleri arasında yer alıyor. Şekerli içeceklerin sık tüketimi ve gereğinden fazla kalori alımı da riski yükseltebiliyor.
Karaciğer yağlanması yalnızca ileri yaşta ya da kilolu kişilerde görülmüyor; çocuk ve gençlerde de ortaya çıkabiliyor. Normal kilo da riski tamamen ortadan kaldırmıyor. Genetik yatkınlık, bel çevresi, insülin direnci ve alkol kullanımı da değerlendirmede dikkate alınıyor.
Yağlanma çoğu zaman belirti vermiyor; başka bir nedenle yapılan ultrason ya da kan testlerinde tesadüfen saptanıyor. Yorgunluk ya da karnın sağ üst bölümünde dolgunluk hissi görülebilse de bu belirtiler hastalığa özgü değil. Şikayet olmaması karaciğerde hasar bulunmadığı anlamına gelmiyor. Obezite, diyabet ya da başka metabolik risk taşıyan kişilerin belirti beklemeden değerlendirmeye gitmesi öneriliyor.
Yağlanmaya iltihaplanma ve hücre hasarı eklendiğinde zamanla fibrozis, yani nedbe dokusu oluşabiliyor. İleri fibrozis bazı hastalarda siroz, karaciğer yetmezliği ve karaciğer kanserine ilerleyebiliyor. Her yağlanma ancak bu aşamalara ulaşmıyor; ilerleme riski diyabet, metabolik sorunlar ve fibrozisin derecesine göre değişiyor. Bu yüzden yalnızca yağlanmanın değil, olası hasarın da belirlenmesi gerekiyor.
Kışın sık tüketilen salep ve boza, hazırlanışına, eklenen şeker miktarına ve porsiyon büyüklüğüne göre günlük enerji alımını artırabiliyor. Tatlı, hamur işi ve yüksek kalorili atıştırmalıklar da kilo artışına katkı sağlayabiliyor. Bu nedenle porsiyonlar kontrol edilmeli, ilave şeker sınırlandırılmalı ve sebze, baklagil ile yeterli protein içeren dengeli öğünler tercih edilmeli.
Tanıda kan testleri ve ultrasonun yanında FibroScan gibi girişimsel olmayan yöntemler kullanılabiliyor. FibroScan, yağlanma derecesi ve doku sertliği hakkında bilgi vererek fibrozis riskinin değerlendirilmesine yardımcı oluyor. Karaciğer enzimlerinin normal çıkması fibrozis olmadığını kesin olarak göstermiyor. Sonuçlar klinik bulgular ve diğer incelemelerle birlikte yorumlanıyor; gerektiğinde ek görüntüleme ya da karaciğer biyopsisi yapılabiliyor.
Korunma için 7 öneri
Fazla kilonuz varsa kontrollü kilo verin. Yaklaşık yüzde 5 kilo kaybı karaciğerdeki yağ miktarını azaltabiliyor. Uygun hastalarda yüzde 7-10 ve üzerindeki kayıplar iltihaplanma ve fibrozis üzerinde daha belirgin yarar sağlayabiliyor.
Beslenmenizi dengeleyin. Sebze, baklagil ve yeterli protein içeren öğünleri tercih edin; şekerli içecekleri sınırlayın ve porsiyonlara dikkat edin.
Haftada en az 150 dakika hareket edin. Sağlık durumunuz uygunsa orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapın. Hava uygun değilse evde ya da kapalı alanda hareket edin.
Uzun süre oturmaktan kaçının. Özellikle kışın hareketsiz kalma süresini kısaltın ve gün içinde düzenli aralar verin.
Metabolik sorunlarınızı kontrol altında tutun. Diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar gibi riski artıran durumlarda doktorunuzun önerdiği takip ve tedaviyi sürdürün.
Zayıflama amaçlı ürünleri bilinçsizce kullanmayın. Kilo verme ilaçlarını ve bitkisel takviyeleri doktor önerisi olmadan almayın; bazı ürünlerin karaciğer hasarına yol açabildiği belirtiliyor.
Kontrollerinizi ertelemeyin. Yağlanma belirti vermeden ilerleyebildiği için risk faktörü taşıyorsanız gerekli tetkikleri yaptırın ve takip planını doktorunuzla birlikte belirleyin.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
