Türkiye’de 12-14 milyon kişi diyabetli, ama çoğu hastalığından habersiz

Dünya Diyabet Günü kapsamında Acıbadem Ataşehir Hastanesi’nde düzenlenen etkinlikte uzmanlar, Türkiye’de 12-14 milyon kişinin diyabetli olduğunu tahmin ettiklerini açıkladı. Etkinlikte diyabetin erken tanısı, organlar üzerindeki etkileri ve yeni tedavi yöntemleri ele alındı.

Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi’nden (DİYAM) Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, diyabetin mikrobik etkeni olmayan bir salgın gibi hızla arttığını söyledi. Yılmaz, ülkede her 10 yılda görülme sıklığının yüzde 100 arttığını, yani ikiye katlandığını belirtti.

Yılmaz, diyabet tedavisinde kullanılan GLP-1 analoglarının doğru kullanıldığında tıbbın önemli buluşlarından biri olduğunu, ancak ciddi yan etkileri bulunduğu için reçetesiz satılmaması gerektiğini vurguladı.

Etkinlikte, tedavi sürecini tamamlayan üç hasta da deneyimlerini anlattı. 46 yaşındaki Selin Oral, yıllarca süren kilo sorununun ardından tedaviyle 38 kilo vererek yarı maraton koşmaya başladı ve Nisan ayında Prag’da yarı maratona katılmaya hazırlanıyor. Kan şekeri 600’e çıkarak komaya giren İlhan Güngördü ise 52 kilo vererek diyabetini, hipertansiyonunu ve karaciğer yağlanmasını yendiğini anlattı. Görme engelli psikolog Nisa Güner, dijital insülin pompası ve sensörünü ekran okuyucu ve yapay zekâ desteğiyle tek başına kullanarak Türkiye’de bir ilke imza attı.

Diyabet önlenebilir bir hastalık

Diyabetin her yaşta, 0-90 yaş arasında ortaya çıkabildiğini belirten Yılmaz, iyi izlenmediğinde kalp-damar ve böbrek hastalıkları, hipertansiyon, obezite, görme kaybı ve bacak ampütasyonlarına yol açabildiğini söyledi. Diyaliz tedavisi gören hastaların yaklaşık yarısında sorunun diyabete bağlı geliştiğini aktaran Yılmaz, erken dönemde önlem alınmasının hem organları koruduğunu hem de tedavinin ekonomik yükünü azalttığını ifade etti.

Teknoloji tedavide dönüşüm yaratıyor

Yılmaz, geçmişte parmaktan yapılan günlük birkaç ölçümle sürdürülen takibin, sürekli glikoz ölçen sensörlerle çok daha ayrıntılı hale geldiğini söyledi. Günde 4-5 ölçümle değişimlerin çoğunun fark edilemediğini belirten Yılmaz, sürekli takip sistemlerinin yaklaşık iki dakikada bir ölçüm yaptığını ve bu sayesinde ne kadar çok şeyin atlandığının ortaya çıktığını anlattı. Yılmaz, teknolojinin gelişmeye devam edeceğini ve zamanla insülin iğnelerinin tarihe karışacağını öngördü.

Acıbadem Ataşehir Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Seher Tanrıkulu ise teknoloji seçiminin hastanın ihtiyacına göre yapılması gerektiğini söyledi. Tanrıkulu, diyabetli çocuğu olan annelerin gece boyunca hipoglisemi riski nedeniyle sürekli endişe yaşayabildiğini, sensör ve insülin pompalarının bu kaygıyı azaltabildiğini belirtti.

Erken tanı organları koruyor

Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Özlem Çelik, Uluslararası Diyabet Federasyonu verilerine göre dünyada yaklaşık 589 milyon diyabetli bulunduğunu ve 2050 yılında bu sayının 850 milyonun üzerine çıkmasının beklendiğini söyledi. Çelik, Türkiye’nin Avrupa’da diyabet görülme sıklığında ilk sırada yer aldığını belirterek ülkede diyabet prevalansının yüzde 16,5’e ulaştığını ve hasta sayısının 15 milyona yakın olduğunun tahmin edildiğini aktardı.

Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Tuğçe Apaydın, diyabetin gözden böbreğe, kalp ve damarlardan sinirlere kadar birçok organı etkileyen sistemik bir hastalık olduğunu söyledi. Apaydın, diyabetli bireylerde koroner arter hastalığı riskinin iki kat fazla olduğunu, travmaya bağlı olmayan bacak ampütasyonlarının en önemli nedeninin diyabet olduğunu ve diyabetin önlenebilir körlük nedenlerinin başında geldiğini belirtti.

İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Yaser Süleymanoğlu, cilt altı şeker ölçüm cihazlarının tedavide sağladığı yararları anlattı. Gün içinde kan şekerinin çok değişken olmasının hücreleri yorduğunu ve organlarda bozulmaya yol açabildiğini belirten Süleymanoğlu, düzenli ve sürekli ölçümle insülin dozlarının daha doğru yönetilebildiğini söyledi. Süleymanoğlu, bu cihazlar sayesinde gece uyurken de şeker seviyesinin izlenebildiğini ve sonuçların diyabet merkeziyle paylaşılabildiğini ifade etti.

GLP-1 ilaçları sağlık kontrolü olmadan kullanılmamalı

Son yıllarda ‘zayıflama iğnesi’ olarak gündeme gelen GLP-1 grubu ilaçların diyabet tedavisinde önemli bir gelişme olduğunu belirten Yılmaz, bu ilaçların hekim değerlendirmesi ve sağlık ekibinin kontrolünde kullanılması gerektiğini vurguladı. Yılmaz, safra kesesinde taş, amilaz ve lipaz yüksekliği ya da trigliserit düzeyinin 500’ün üzerinde olması gibi durumlarda bu ilaçların uygun olmayabileceğini, bu nedenle tedavi öncesinde gerekli kontrollerin yapılmasının şart olduğunu söyledi.

Yılmaz, bu ilaçların Türkiye’de reçetesiz alınabilmesinin ciddi bir sorun olduğunu ve sosyal medyada yayılan yanlış bilgilerin hastaların tedaviden uzaklaşmasına yol açabildiğini belirtti.

Hasta öyküleri

Çocukluk ve gençlik yıllarında tenis, buz pateni ve voleybolla ilgilenen Selin Oral, ilerleyen yıllarda ve çocuklarının doğumundan sonra giderek kilo aldı. Yıllar boyunca 18 kez diyetisyene başvuran ancak kalıcı sonuç alamayan Oral, 108 kiloya ulaştığında obezite ameliyatı olmayı düşünmeye başladı. İnsülin direncinin çok yüksek çıkması üzerine ilaç tedavisi, beslenme düzeni ve egzersizi kapsayan bir program uygulandı. İlk dönemde yürümeye başlayan Oral, kilo verdikçe mesafeyi artırarak önce 10 kilometre yürüdü, ardından koşmaya başladı. Yaklaşık 38 kilo vererek 70’li kilolara inen Oral, bugün 15-20 kilometrelik koşular yapabiliyor.

Oral, ‘Kilolarım nedeniyle hareket etmek dahi istemiyordum. Tedaviyle kilo verdikçe yürümeye, ardından oğlumun da desteğiyle koşmaya başladım. Eskiden hareket edemediğim için kendimi çok kötü hissederken, şimdi hareket etmediğim gün huzursuz oluyorum. En son 15,5 kilometre koştum. Hedefim Nisan ayında Prag’da 21 kilometrelik yarı maratonu tamamlamak.’ dedi.

Kan şekeri 600’e çıkarak komaya giren ve günlerce hastanede yatan İlhan Güngördü, 52 kilo vererek diyabetini, hipertansiyonunu ve karaciğer yağlanmasını nasıl yendiğini anlattı.

Retinitis pigmentosa nedeniyle 12 yaşından sonra görme yetisini kaybeden 24 yaşındaki psikolog Nisa Güner, 17 yaşında Tip 1 diyabet tanısı aldı. Tanıdan itibaren glikoz sensörü kullanan Güner, son altı aydır tedavisini dijital insülin pompasıyla sürdürüyor. Sensör ve pompadan gelen verileri sesli ekran okuyucu ile takip eden Güner, glikoz grafiklerini yapay zekâya yükleterek betimlemesini istiyor. Güner, ‘Bana görme engelli olduğum için pompayı kullanamayacağımı söyleyenler oldu. Ben de bu dijital bir sistemse, kullandığım diğer dijital cihazlar gibi bunu da kullanabilirim dedim. Altı aydır pompayı sorunsuz kullanıyorum’ diyor.

Bir eğitim programı için İstanbul’da beş ay tek başına yaşayan Güner, teknolojinin doğru kullanıldığında engelleri ortadan kaldırabildiğini söyledi.

Türkiye’deki veriler

Etkinlikte İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Ferhat Çetin, Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi’nde izlenen 11 bin 270 diyabet hastasına ait verileri ilk kez paylaştı. Verilere göre diyabet tanısı konulan her 10 hastanın 7’sinde aşırı kiloluluk ya da obezite bulunuyor. Hastaların yüzde 46’sında karaciğer yağlanması görülüyor. Her iki diyabet hastasından biri aynı zamanda kalp-damar hastalıklarıyla ilgili sorunlar yaşıyor. Tedaviye başlanmasının ardından hastaların hemoglobin A1c değerleri dünya ortalamasının altına geriliyor.

Yılmaz, bu verilerin diyabetin doğru yönetildiğinde korkulan bir hastalık olmaktan çıkabildiğini gösterdiğini belirtti. DİYAM bünyesinde 100 bin diyabet hastasının kaydını tutmayı hedeflediklerini söyleyen Yılmaz, bunun başarılmasıyla dünyanın en büyük diyabet veri kaynaklarından birinin oluşturulacağını ifade etti.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı